Matteüs: de apostel die de plaats innam van Judas Iskariot

De apostel Mattheüs, beschermer van ingenieurs en slagers, was de enige die niet door Jezus werd gekozen, maar door de apostelen. Laten we hem beter leren kennen.

Sint-Matheus, de twaalfde apostel, wordt gevierd op 14 mei. Een atypische apostel, omdat hij de enige was die niet door Jezus werd gekozen, maar door de andere apostelen na Jezus’ dood. Door het verraad en de tragische zelfmoord van Judas Iskariot was er namelijk een vacature ontstaan onder de apostelen, die absoluut uit twaalf moesten bestaan, als symbool van de twaalf stammen van Israël.

Dus in de dagen na de Hemelvaart kwamen de apostelen en discipelen van Jezus bijeen om de nieuwe apostel te kiezen. De heilige Mattheüs werd gekozen uit honderdtwintig grote volgelingen van Jezus, samen met een andere man, Jozef, genaamd Barsabas, en werd vervolgens door het lot gekozen als de nieuwe apostel. Dit verhaal wordt verteld in het boek Handelingen 1:21-22.

Daarvoor was hij een discipel van Jezus, die hem overal volgde en al aan zijn zijde was toen hij door Johannes de Doper werd gedoopt, zonder ooit van zijn zijde te wijken.

Bovendien leek Mattheüs altijd voorbestemd om aan de zijde van de Zoon van God te blijven, aangezien zijn naam is afgeleid van Mattathias, wat “Geschenk van God” betekent.

Het verhaal van de heilige Mattheüs

Paradoxaal genoeg is er bijna niets bekend over de apostel Matteüs vóór zijn benoeming. Kort nadat hij door het lot was uitgekozen, vertrok hij, net als de andere apostelen die niet langer welkom waren in Jeruzalem, om het Woord van Jezus te gaan verkondigen. Vage en tegenstrijdige bronnen beschrijven dat hij door de landen van Ethiopië reisde, tot aan de gebieden die bewoond werden door kannibalen.

Hij stierf in Sebastopol, waar hij werd begraven in de Tempel van de Zon, of, volgens andere verslagen, werd hij gemarteld in Jeruzalem, waar hij werd gestenigd en vervolgens onthoofd met een hellebaard. Dit detail zou het feit rechtvaardigen dat de heilige vaak wordt afgebeeld met dit wapen in zijn hand. Maar er is geen definitieve informatie.

Wat wel zeker is, is dat de heilige Mattheüs aanwezig was bij Pinksteren, de neerdaling van de Heilige Geest op de Apostelen. Het was een van de hoogste momenten in de geschiedenis van de Kerk, en in zekere zin haar ware begin. Het was namelijk dankzij de uitstorting van de Heilige Geest, door Jezus naar zijn leerlingen gezonden in de vorm van vuurtongen, dat zij begonnen te reizen en het Evangelie te verkondigen.

Het Joodse Pinksterfeest viel op de vijftigste dag na Paaszaterdag. Het was een heilig feest, maar ook een agrarisch feest, bekend als het oogstfeest en het feest van de eerstelingen. Het omvatte een pelgrimstocht naar Jeruzalem en het offeren van gezuurd brood aan de priesters van de Tempel.

In de Handelingen van de Apostelen (Handelingen 2:1-11) lezen we dat op het Pinksterfeest alle discipelen van Jezus in Jeruzalem bijeenkwamen, allemaal op dezelfde plaats. “Op de dag van Pinksteren waren ze allemaal samen op één plaats. Plotseling klonk er een geluid uit de hemel als van een ruisende, machtige wind, en het vulde het hele huis waar ze zaten. En er verschenen hun tongen als vuurtongen, die van elkaar gescheiden waren en op ieder van hen rustten. En zij werden allen vervuld met de Heilige Geest en begonnen in andere tongen te spreken, zoals de Geest hun uitsprak” (Handelingen 2:1-4).

Een grote menigte werd aangetrokken door dit tumult en haastte zich naar de plaats waar de discipelen bijeen waren. Toen ze hen in zoveel verschillende talen hoorden spreken, waren ze erg verbaasd. Petrus en de apostelen kwamen naar voren, herinnerden iedereen aan de oude profetieën en zeiden dat deze wonderbaarlijke gebeurtenis het werk was van Jezus, de “Heer en Messias” die door God gezonden was en uit het dodenrijk was opgestaan. Veel mensen bekeerden zich onmiddellijk en vroegen om gedoopt te worden, toen Petrus hen aanspoorde: “Bekeert u en een ieder van u late zich dopen in de naam van Jezus Christus tot vergeving van uw zonden, en u zult de gave van de Heilige Geest ontvangen. Want de belofte is aan u en aan uw kinderen en aan allen die veraf zijn, zovelen als de Heer, onze God, zal roepen” (Handelingen 2:38-39).

Dus begonnen de apostelen, onder wie Mattheüs, het evangelie te verkondigen. Veel mensen kwamen bijeen om naar hen te luisteren en van hen te leren hoe ze zich tot God moesten richten en het wonder van het delen van brood en gebed. Zo werd de eerste kern van de christelijke kerk geboren.

Net als veel andere heiligen worden de relikwieën van de heilige Mattheüs in verschillende kerken en steden bewaard. Sommige bevinden zich in Trier, de Duitse stad wiens beschermheilige hij is en waar een basiliek is gebouwd die aan zijn cultus is gewijd. In de Basiliek van Santa Justina in Padua bevinden zich ook enkele relikwieën van de heilige Mattheüs, ondergebracht in een marmeren boog in het dwarsschip. In dezelfde basiliek worden ook de relikwieën van Sint Lucas de Evangelist bewaard. Andere relikwieën van de heilige worden naar verluidt bewaard in Rome in de Basiliek van Santa Maria Maggiore, waar ze naartoe werden gebracht door de heilige Helena, moeder van keizer Constantijn, maar er bestaat twijfel over de vraag of ze van de heilige Mattheus, bisschop van Jeruzalem, kunnen zijn.

Er is ook een apocrief evangelie toegeschreven aan de heilige Mattheüs.

Matteüs, apostel na het verraad van Judas

Dus zelfs als hij na de dood van Jezus door het lot werd gekozen, kunnen we de heilige Mattheüs zeker niet als een minder belangrijke apostel dan de anderen beschouwen. Zijn deelname aan het leven van de Heer, zijn voortdurende aanwezigheid aan zijn zijde, maken zijn “promotie” tot apostel een eenvoudige bevestiging van een leven gewijd aan het geloof. Bovendien werd hij persoonlijk geïnvesteerd door het vuur van de Heilige Geest tijdens het Pinksterfeest. Het is ook waarschijnlijk dat hij een van de tweeënzeventig discipelen was die door Jezus werden uitgezonden “als schapen onder wolven” (Matteüs 10:16) om zich voor te bereiden op zijn komst in de dorpen en landen waarheen hij op weg was.

Maar hoe is deze figuur te vergelijken met Judas Iskariot?

Judas genoot zelfs voor zijn verraad geen grote populariteit. Sterker nog, als we de evangeliën lezen, vinden we vaak nogal negatieve oordelen over hem, zelfs beschuldigingen dat hij hebzuchtig was, niet erg eerlijk in zijn rol als penningmeester van de apostelen, en ronduit een dief. Het is moeilijk te begrijpen hoeveel van dit negatieve beeld van Judas Iskariot kan worden toegeschreven aan wat hij deed, aan zijn rol in de arrestatie, het lijdensverhaal en de dood van Jezus. Als hij echt zo onsympathiek en ellendig was, waarom zou de Verlosser hem dan aan zijn zijde hebben gewild? Misschien wist Jezus, in zijn oneindige wijsheid, dat een man als Judas precies nodig was om alles te laten gebeuren.

Feit blijft dat Judas zijn Meester niet overleefde. Nadat hij hem had laten arresteren, had hij onmiddellijk spijt van zijn daad en, gepijnigd door schuldgevoel, hing hij zichzelf op.

Het feit dat de heilige Mattheüs zijn plaats innam, heelde op de een of andere manier de open wond, herstelde de integriteit van het college van apostelen en bereidde de weg voor het lot dat hen te wachten stond.